Auteur: Bertie Velthuis
Eindelijk op pad
We hebben er lang op moeten wachten. Het is dinsdag 17 september, 8.15 uur de bus van taxi Konink staat klaar bij het NS station klaar om te vertrekken. De uitnodigingen voor dit reisje lagen reeds half juni de ”inbox” van de mail van onze leden. Vreemd genoeg was hierin de eerste zin “De zomer loopt op zijn eind, tijd voor de jaarlijkse excursie”. Kennelijk konden we niet wachten op deze dag. Daarom zouden we ook zelf een kwartier eerder vertrekken dan gebruikelijk. Ook belangrijk: zo was er voldoende tijd om je aan te melden. Dit werd dan ook overvloedig gedaan. Na een kleine drie weken waren er 62 aanmeldingen binnen. Dit grote aantal zorgde voor een probleem, want de bus biedt “slecht” plaats voor 54 personen. Wat te doen? De oplossing lag was simpel: nog een bus laten rijden, niet zo’n grote maar een personenbusje geschikt voor 8 personen. Bij verhuurbedrijf “de Lemerij” is het snel te huren. Een chauffeur is ook, in de persoon van Erna Binnendijk ook snel gevonden. Zij heeft veel ervaring met het besturen van personenbusjes, het is dus vertrouwd. Op het afgesproken uur zijn alle deelnemers aanwezig. Helaas vertrekken we bijna een kwartier later, en we hadden er toch nog wel zo’n zin in. We “missen” Freek Schuy en zijn echtgenote, althans dat denken we. Wanneer we dan toch maar zonder hem vertrekken, blijken ze toch in de bus te zitten. Freek heeft zich enigszins vermomd. Zijn baard is, sinds ik hem voor het laatst sprak, flink gegroeid. Blij dat we toch compleet zijn rijden we over de mooie provinciale wegen van Twente, de Achterhoek en Noordrijn-Westfalen naar Xanten.
In Xanten
We bereiken Xanten eenvoudig tot de rotonde “Am Rheintor”. Vandaar wordt het moeilijker. De straten naar de oude binnenstad blijken eenrichtingsstraten. Het laatste stukje lopen we. Bij restaurant de Fries staat de koffie met gebak reeds klaar. Het restaurant is gelegen aan de Kurfürstenstrasse. Xanten heeft kennelijk Berlijnse allure, niet qua grootte, wel qua geschiedenis en het bewaren ervan. Knus naast elkaar en op ronde banken en aan ronde tafels gezeten, het lijkt wel een Konditorei, genieten we van de koffie en de Kuchen. Om 10.00 uur, aan de overzijde van de straat wacht de Nibelungen Express. We beschikken over twee treintjes. Deze brengen ons in krap een uur langs de bezienswaardigheden van de stad. In de treintjes draait, in het Nederlands, een bandje waarin ons wordt gewezen op de verschillende monumenten. De monumenten rijgen zich aaneen. Xanten heeft sinds de Middeleeuwen haar uiterste best gedaan om alles wat oud is te bewaren, zo blijkt. Er zijn een molen, stadspoorten, stadsmuren, oude patriciërswoningen, kronkelige smalle straten en stegen en een prachtige Alte Markt. Aan de bestrating is veel aandacht besteed. Wat direct opvalt is het weinige verkeer. De oude binnenstad is verkeersluw. Op de Alte Markt is vrijwel geen auto te bekennen; er wordt niet geparkeerd. Onder de markt is een parkeerkelder. Dit doet mij denken: Hoe mooi zou het zijn wanneer de markt te Borne ook autovrij zou zijn. En welke kansen liggen er, wanneer er binnenkort 24 woningen in het huidige gemeentehuis zijn ondergebracht en de parkeeropgave ondergronds wordt ingevuld, liefst in twee lagen. Moet kunnen, immers Xanten heeft ook maar 24.000 inwoners. In de straatnamen en de namen van de gebouwen valt voortdurend de Romeinse geschiedenis van de stad te herkennen. Wat te denken van straatnamen als Varusring, Augustusring en Zur Colonia. Ook wordt de rol die een van haar vroegere inwoners gekoesterd van het, niet alleen in Duitsland, wereldberoemde heldenepos “Siegfried”. De grote held uit dit epos, hij de.drakendoder en bewaker van de schat van de Nibelungen, zou in Xanten geboren zijn. Hij heeft er zelfs een jaar met zijn geliefde Kriemhilde gewoond. Niet voor niets vinden we hier het Siegfriedmuseum en de Kriemhilde Mühle.
St. Victor Dom
Tot 13.00 uur heeft iedere deelnemer tijd om de St. Victor Dom en indien met dat wenst de Alte Markt en haar omgeving te verkennen. Allen bezoeken de St. Victor Dom. Dit is een in gotische stijl gebouwde kerk van zeer grote afmetingen. De eerste steen werd gelegd in 1263, de bouw duurde 281 jaar. De kerk heeft anders dan vele andere gotische kerken geen kooromgang. In plaats daarvan is een tweelingpaar kapellen verbonden met het koor. Officieel is de Dom geen Dom, dan immers zou ze met een bisschop de hoofdkerk van een bisdom moeten zijn. Wel heeft ze een bijzondere, vrij positie binnen het aartsbisdom Keulen. Een Dommetje dus. De naam St. Victor heeft zijn naam te danken aan Victor van Xanten, een Christelijke martelaar en lid van het Thebaanse Legioen, die na een weigering om Romeinse afgoden te dienen, samen met 360 andere leden van het legioen in het amfitheater, van het enkele kilometers ten zuidoosten van Xanten gelegen, Birten werd gemarteld en gedood. De kerk werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door geallieerde bombardementen zeer zwaar beschadigd. Gelukkig waren de ramen en de inrichting uit de Dom gehaald. De verwoestingen waren zo erg dat besloten werd de Dom te slopen. Gelukkig is het niet zo ver gekomen. De Dom staat nu in al zijn glorie in het centrum van Xanten. Binnen zijn vele bijzondere elementen, zoals meer dan 20 altaren, waarvan het hoogaltaar met de met edelstenen bezette schrijn van St. Victor en het martelarenaltaar de mooiste zijn. Verder zijn te noemen: de doksaal(wand), de afscheiding van het koor met het gewone altaar, het koorhek en de prachtige gebrandschilderde ramen. Indrukwekkend is de crypte, centraal in de kerk. Deze dateert uit de middeleeuwen maar is in 1966 vergroot ten behoeve van de bijzetting van slachtoffers van het nationaalsocialisme. In de crypte bevinden zich urnen met as uit de concentratiekampen Auschwitz, Bergen-Belsen en Dachau. Met ingehouden adem heb ik hun levensverhalen gelezen. Ook bevinden zich hier de graven van de rooms-katholieke martelaren. Bijzonder is dat hier ook Clemens August graaf van Galen wordt herdacht. Hij was bisschop van Munster van 1933 tot 1946. Hij overleefde dus de Tweede Wereldoorlog. Hij werd door zijn verzet tegen het Nationaalsocialisme ook wel “de Leeuw van Munster” genoemd. Hij behoorde tot dezelfde familie als Bernhard van Galen (eerste helft van de 17de eeuw), ook bisschop van Munster, in ons land beter bekend als Bommen Berend.
Het Archeologische park
Na de goede lunch in buffetvorm bij restaurant de Fries, dat in dezelfde zetting als de koffie werd genoten, werden we om 15.00 uur verwacht bij het archeologische park Xanten. Het is dan wel handig dat je over een klein personenbusje beschikt. Er waren nogal een aantal deelnemers die niet zo goed ter been zijn. Voor hen is de afstand tussen restaurant en park, hoewel niet erg groot, dan toch wel een uitdaging. Het busje mocht voor het restaurant komen, zodat deze deelnemers zonder problemen bij het park kwamen. Om het ons gemakkelijk te maken gingen de overige deelnemers ook maar per bus. Bij het park moesten we enige tijd wachten op de gidsen. Een van de gidsen was nog onderweg met een andere groep bezoekers. Er waren 3 gidsen nodig, omdat het park vindt dat een groep niet groter mag zijn dan 25 personen, waardoor het voor allen eenvoudiger wordt om de informatie op te nemen. Twee gidsen spraken Nederland, een gids Duits, hetgeen goed te doen was. Bij het park werden ons nog 4 extra rolstoelen ter beschikking gesteld, hiervan maakten we niet volledig gebruik. De gidsen wisten werkelijk alles van de Romeinen. Wie de verschillende keizers waren, hoe het leger was opgebouwd, hoe ze woonden, hoe ze werken, wat ze aten en hoe ze dit voedsel produceerden en gereedmaakten, hoe de sociale verhoudingen waren, hoe de stand van de toenmalige techniek was en hoe het met de hygiëne, overigens bijzonder goed, was gesteld, enz,. enz.. Ze moeten hiervoor een jarenlange studie hebben gevolgd.
Xanten, destijds bekend als Castra Vetera, begon in het jaar 13/12 v. Chr. als een Romeinse legerplaats op een strategische plek, namelijk daar waar de Lippe in de Rijn stroomt. Het was een belangrijke uitvalsbasis voor Romeinse militaire operaties in de romeinse provincie Germania. In 98 na Chr. werd de feitelijke stad 1800 m. westelijk gesticht. De stad was aangelegd zoals de meeste Romeinse steden: op het tekenbord ontworpen in een rasterpatroon omgeven door een hoge muur met poorten en torens. Daarachter lagen woonhuizen, tempels, bestuurs- en badgebouwen, en een groot amfitheater.
De stad besloeg ca. 73 hectare. Er leefden ongeveer 10.000 mensen. Voor de oostelijke stadsmuur lag een grote haven aan een zijarm van de Rijn. Nadat de grens van het Romeinse Rijk in deze streken omstreeks 350 definitief viel, werd de stad verlaten. Later bouwden de eerste christenen uit de streek op de begraafplaats buiten de stadsmuren van de oude Romeinse stad een kerk over het graf van twee martelaren, waaronder St Viktor. Dit werd de kern van de middeleeuwse stad Xanten. Daarvoor stenen en andere bouwmaterialen uit de Romeinse stad gesloopt. De voormalige Romeinse gebouwen werden gesloopt tot grondniveau. Daarna lagen de fundamenten van de stad eeuwen onder velden en weiden tot in 1935 de fundamenten van het amfitheater werden ontdekt.
In 1972 is men begonnen met het reconstrueren van de Romeinse stad., dat tot heden heeft geleid tot het Archeologische park Xanten dat iets minder dan de helft van de Romeinse stad beslaat. Een deel van de fundamenten ligt vooralsnog begraven onder moderne wegen, huizen en bedrijfsgebouwen van Xanten.
Te zien zijn o.a. (ik geef een opsomming) de waterputten, het waterreservoir, de waterleiding, een verdedigingstoren, de stadsmuur, het amfitheater, de haventempel, een herberg, en handwerkershuizen. Het meest interessant vond ik de bouwkraan. Deze kraan heeft 5 katrollen. Er is bij het opheffen van een last slechts 1/32 nodig van de kracht die men zou nodig hebben zonder takel. Met deze bouwkraan kon ongeveer 9000 kg opgetild worden.
Hiermee kan een blok steen van ruim 3 m3 worden opgetild.
Afsluiting van de excursie
Rond 16.30 uur komen de deelnemers in grotere of kleinere groepjes, moe maar voldaan, bij de Kaffee Mühle, het restaurant op het Archeologische park, binnen druppelen. Om de Romeinse leefwereld en haar bouwwerken te leren kennen hoef je niet helemaal naar Rome af te reizen, zo is men van mening. In Xanten is het te ook te bewonderen. Ieder neemt nog een drankje, koffie, thee, limonade of iets met alcohol. Om 17.30 uur stappen we in de bus, waar vrolijk wordt gebabbeld, voor de terugreis naar Borne, waar we rond 19.00 uur aankomen. Wanneer ik, met een rondje door Borne, naar huis fiets denk ik: “Xanten is mooi maar Borne mag er toch ook wel zijn”.
(–> naar PDF-versie van deze publicatie)
(–> naar Inhoudsopgave 2024-03)
(–> naar Boorn & Boerschop pagina)