Auteur: Jan Blom
Reed je vroeger via de Hoge Brug, of via de Hettemer Brug, vanuit de kern van Borne, over de Bornse Beek, richting Hertme. Dan ging je het boerenland in.
Waar nu zo’n 1500 huizen staan, stonden vóór 1980 nog nauwelijks “burgerhuizen”. De meeste huizen waren boerderijen.
Wil je iets te weten komen over de geschiedenis van de Stroom Esch, dan moet je duiken in de geschiedenis van de boerderijen die hier staan of stonden. Eén van die boerderijen was Erve Stroomboer.
De vroege geschiedenis: 1475-1795
Er zijn een aantal “standaardwerken” over de geschiedenis van Twente waarin die boerderijen vermeld staan
- In het “schattingsregister van Twente” uit 1475 wordt Erve Strodink vermeld. Dit verwijst naar het latere Erve Stroomboer. In het schattingsregister stonden de boerderijen en de hoeveelheid belasting (schatting) die ze moesten betalen. De hoogte van de schatting was afhankelijk van de grootte van de boerderij. Ook niet alle boeren waren eigenaar van hun bedrijf. Ze hoefden dan meestal geen schatting te betalen.
- In het archief van het Sticht Essen, of Stift Essen op zijn Duits, wordt de Lansinkhof genoemd. De Lansinkhof wordt in 1556 aan het Weleveld beleend. Het Weleveld is nu nog een bekende plek in de buurt van Borne, waar een groep van metalen platen de bewoners van het Weleveld in de Middeleeuwen moet verbeelden. Uit dat archief blijkt dat de Lansinkhof en Erve Strodink hetzelfde zijn. Erve Strodink of Stroomboer, was dus vóór 1556 in Duitse handen.
- Rond 1662 komt Erve Lansinkhof, of Stroeding, definitief in Nederlandse handen. Een groot deel van het Erve is dan versplinterd omdat veel stukken zijn verkocht aan boeren uit Borne en Hertme. Dat is ook te zien in de legenda bij “de kadastrale kaart van Overijssel 1832, Borne en Weerselo”.
Het Hoferf, zeg maar centrale deel is echter nog intact.
Even terug naar 1475
Het “Schattingsregister van Twente” van 1475 vermeldt Stroeding als een niet betalende Kotter (keuterboer). Erve Stroomboer moet toen dus een klein boerderijtje zijn geweest.
Door naar 1600
In de “Verpondingsregisters van Twente” van 1601/02, (ook een register voor belastingen) staat het Lansink of Lansinkhof of Erve Strodink, als eigendom van het Weleveld.
Uit deze registers blijkt ook dat Lammert Stroen waarschijnlijk de pachter is. Deze Lammert heeft volgens de beschrijving 4 paarden en 3 varkens. Die 4 paarden betekenen dat Lammert, voor die tijd, een grote boerderij bestierde. Kennelijk hadden de meeste boerderijen minder dan 4 paarden. Er waren zelfs pachters zonder paarden. Die leenden dan een paard van grotere boeren als ze een paard nodig hadden.
Tot slot de volkstelling in 1795
Uit deze telling van 1795 blijkt dat op het Erve Stroonboer een Geziena Stroonboer woont, een bouwman (boer). Hij woont er met 7 personen.
Of is Geziena een vrouwennaam? Dat zou leuk zijn, want dan hebben vrouwen vaker een hoofdrol gespeeld op Erve Stroomboer. Ik kom daar verder in dit verhaal op terug.
Jongere geschiedenis: vanaf eind 1800
We naderen nu in de geschiedenis het einde van de 19de eeuw. Het gaat goed in Twente met textiel- en machinefabrieken. Erve Stroonboer is in handen gekomen van de familie Dikkers. Dikkers was een bekende, grote, naam in de Twentse textiel.
In een dip rond 1920, (kennelijk waren er ook toen al crises), moet Dikkers een stuk grond verkopen om een lening terug te kunnen betalen. Erve Stroonboer is toen, via een veiling, gekocht door Hendrikus ten Brink.
Hendrikus was vrijgezel gebleven, nadat zijn aanstaande bruid aan tbc was overleden.
Hij had een melkfabriekje in Zenderen dat goed liep, waardoor hij het geld had om Erve Stroonboer te kopen. Hier ging hij wonen met een aantal familieleden.
Dit moet omstreeks 1920 zijn geweest.
Even tussendoor: Stroomboer of Stroonboer
Onze wijk heet StrooM Esch, de straat Erve StrooMboer. Maar Henk Woolderink heeft een aantal jaren geleden uitgezocht dat de M een vergissing is. Erve Stroonboer is afgeleid van Stroeding , Stroen en Stroonboer. Dus met N en niet met M. Zo gaat het wel vaker, heel wat families hebben een naamsverandering ondergaan door een verschrijving van een ambtenaar of schrijver van doopberichten
Na 1920
Voor de geschiedenis van ”het Erve Stroomboer” heb ik gepraat met het echtpaar Gerda en Johan ten Brink, die als laatsten op die boerderij hebben gewoond, tot 1999. De bouw van de wijk Stroom Esch was toen al ruim 15 jaar aan de gang.
De familiegeschiedenis van de ten Brinks op Erve Stroomboer
Hierboven stond al dat Hendrikus ten Brink omstreeks 1920 Erve Stroomboer overnam van textielfabrikant Dikkers. Hendrikus ten Brink was de opa van Johan ten Brink, de laatste bewoner. Van deze opa staat een mooi verhaal in Boorn & Boerschop jaargang 21 no. 3, pag 22/23.
Het beschrijft herinneringen van Johan Kwast aan de jaren dat hij samen met Johan ten Brink speelde en naar de lagere school ging in Zenderen.
Opa was volgens Johan Kwast niet zo’n beste boer. De zaken op de boerderij werden vooral geregeld door de oma van Johan ten Brink en het ongetrouwde spiejeumke (Twents voor inwonende
oom) , dat was oom Hendrikus. Het is verder een fraai verhaal, in dialect. Ik kom daar later op terug.
Johan ten Brink als kind op Erve Stroomboer
De laatste bewoner van Erve Stroomboer, Johan ten Brink, wordt hier geboren in 1931. Hij groeit er op en speelt met o.a. Johan Kwast. Het ging goed op de boerderij. Dat blijkt ook uit het verhaal van Johan Kwast: Ze hadden bij ten Brink als één van de eerste boeren op de Stroom Esch een auto. En Johan Kwast kan zich herinneren dat ze een mooie step hadden met luchtbanden (“ne autoped op luchtbeane, nich zo’n hoolten rotjeding”).
En er staan wel meer fraaie herinneringen, bijvoorbeeld de vele nattigheid: ”As’t good reagend har, was ’t doar enen dreksoppen. ’t Water wol d’r nich good vot”. Een bekend verhaal over de Stroom Esch, alhoewel het de laatste jaren beter gaat.
Ook Johan ten Brink zelf, kan zich wel herinneren hoe nat het was in zijn kindertijd. Van midden oktober tot ver in de lente moest men rekening houden met wateroverlast. Regelmatig moest hij dan op de fiets door het water naar zijn school in Zenderen.
Als het water van de Bornse beek zich terugtrok bleef er een laagje klei achter. Dat water was geregeld sterk vervuild door lozing van fabrieken in Hengelo en Borne.
“Het water zag soms blauw van de viezigheid”. De melk werd dan afgekeurd, apart opgehaald en vernietigd.
Van Borne naar Hengelo naar Borne
Johan gaat met zijn vrouw, Gerda Kraaijenveld, naar de boerderij van zijn schoonouders Kraaijenveld op de Woolderes in Hengelo. Hij blijft daar nog 18 jaar wonen. Om wat extra om handen te hebben gaat hij “in de landbouwmachines”. Als de ouders van Johan vertrekken van Erve Stroomboer, verhuizen Gerda en hij van Hengelo naar Borne. Hier gaat Johan door als zelfstandige in landbouwmachines. Hij gebruikt daarvoor een schuur van Erve Stroomboer, aan de Hedeveldsweg.
Na het overlijden van zijn ouders erft Johan de boerderij “Erve Stroomboer” met omliggende gronden. Johan blijft dan de verkoop en reparatie van landbouwmachines doen, terwijl Gerda “de boerderij doet” (dus weer een vrouw).
Hereniging van de families
In 1973 wordt de Woolderes, in het westen van Hengelo, bebouwd. De schoonouders Kraaijenveld moeten in verband daarmee hun boerderij daar verlaten. Ze verhuizen naar Erve Stroomboer in Borne. Daardoor komt het hele gezelschap nu weer bij elkaar te wonen op Erve Stroomboer.
Johan en Gerda hebben op Erve Stroomboer inmiddels twee dochters gekregen. Om woonruimte te hebben voor zowel henzelf, met hun twee dochters, als voor de schoonouders Kraaijenveld, wordt het woongedeelte in die tijd in tweeën gesplitst, zodat beide families apart van elkaar kunnen wonen.
De schoonouders Kraaijenveld overlijden daar in 1994 (vader) en 1997 (moeder)
De wijk Stroom Esch
De opbouw van de Stroom Esch begon in 1983 bij het Baardgras. De huizen van de wijk naderden in zo’n 15 jaar steeds dichter tot Erve Stroomboer. Erve Stroomboer lag toen aan de Hedeveldsweg, de Stroomeschlaan bestond nog niet.
In die tijd kwam de Bieffel, (zie kaart op de eerste pagina van dit verhaal) vanuit Borne, over de Hertemer brug en ging van daaraf naar het noorden, richting Hertme. Daardoor kwam de Hedeveldsweg, uit op de Bieffel. De Hedeveldsweg was toen nog een zandweg. Zelfs in 1994 lag er nog geen asfalt, zoals duidelijk te zien is op de foto.
De Rondweg werd vlak voor de tweede wereldoorlog aangelegd en doorsneed de Bieffel en ook het land van Erve Stroomboer. Maar pas na de oorlog werd de Rondweg aangesloten op de weg naar Almelo. De hals over kop vertrekkende Duitsers waren, voor zover ik weet, zo’n beetje de eersten die met veel gemotoriseerd verkeer gebruik maakten van de Rondweg.
Kontakten met gemeente en bewoners
Toen de huizenbouw van de Stroom Esch verder oprukte, moest er steeds meer boerenland bouwrijp gemaakt worden. Dat betekende dat boeren in (of moet ik zeggen op) de Stroom Esch grond moesten inleveren. Dat gold natuurlijk ook voor Erve Stroomboer van de familie ten Brink. Aan de onderhandelingen met de gemeente rond de verkoop van grond voor de wijk Stroom Esch, hebben de ten Brinks geen leuke herinneringen. Ze hadden duidelijk de indruk dat ze door de benadering van verschillende ambtenaren in de hoek werden gedrukt. Wat de één zei, werd door een ander weer ontkent. Heel vervelend, om het zacht uit te drukken.
Eén van de problemen was het landbouwmachine bedrijf van Ten Brink. Dat had nogal wat olievervuiling in de grond veroorzaakt. Toen de huizen van Erve Stroomboer 59 en 61 moesten worden gebouwd, moest de ondergrond afgegraven en gesaneerd worden. De kosten daarvan werden verhaald op ten Brink. Dat betekende dat de opbrengst van zijn grond, die hij van de gemeente kreeg, zo ongeveer terug ging naar de gemeente voor de sanering. Dat was een bittere en moeilijk te verteren pil. De verhouding met de gemeente in het algemeen, en wethouder mevrouw Pieterse-de Geus in het bijzonder, was op zijn zachtst gezegd onvriendelijk.
Met de bewoners van de oprukkende wijk ging het eigenlijk best goed, vooral in het begin. Johan kan zich nog herinneren dat er tijdens het wereldkampioenschap voetballen 1996, op de deel een televisie stond, zodat ze met omwonenden gezamenlijk konden kijken. Doordat ze veel plaats hadden, kon Erve Stroomboer ook functioneren als een soort clubhuis.
Helaas werden de kontakten minder toen er meer huizen in de buurt kwamen. Het begon met de eerste twintig huizen in 1995, maar het werden er snel meer. Kennelijk was toen het “naoberschop”, dat er in begin nog was geweest, aardig aan het verdwijnen. Toen kwamen er vernielingen, er was kennelijk niet meer iets gezamenlijks.
Mede daardoor, hebben ze in november 1999 besloten om te vertrekken naar “een burgerhuis” in het zuiden van Borne.
Einde dynastie ten Brink en Erve Stroomboer
Johan ten Brink overlijdt in januari 2021. Zijn weduwe Gerda Kraaijenveld overlijdt in november 2022. Zo eindigde de geschiedenis van de familie ten Brink-Kraaijenveld van Erve Stroomboer.
Hoe gaat het verder
In 1998 staan de gebouwen van de boerderij op een erf met een oppervlak van circa 3000 vierkante meter. Die grond was nog niet verkocht aan de gemeente. Ik noem dat stuk even: “Erve Stroomboer en directe omgeving”.
Na het overlijden van de ouders van Johan ten Brink, wordt de boerderij, “Erve Stroomboer en directe omgeving”, door Johan te koop gezet. Hij was dat al langer van plan, maar wilde dat natuurlijk niet doen zolang zijn ouders nog leefden.
De vraagprijs van de boerderij werd bepaald op 699.000 gulden. Maar kennelijk is dit te veel geld voor dit stuk land met opstallen. Het blijkt een lastig te verkopen object.
Toch een koper
Een jaar later koopt Geert Steinmeier het geheel voor een bedrag van 600.000 gulden.
Het gerucht gaat dat Geert na de aankoop de landelijk bekende design adviseur Jan de Bouvries vraagt om advies uit te brengen over hoe nu verder te gaan. Hij zou hem uitgenodigd hebben om grond plus opstallen te komen bekijken. Er wordt besloten om de boerderij af te breken en er een luxe landhuis op te plaatsen. Een architect wordt uitgenodigd om daarvoor een plan te maken.
Voor de uitvoering van het plan wordt een aanvraag tot wijziging van het bestemmingsplan ingediend bij de gemeente. Die wijziging is vervolgens goedgekeurd, waarna de bouwvergunning van de woning openbaar wordt gemaakt.
Om er voor te zorgen dat de verlening van de vergunning niet gehinderd wordt door bezwaren van de omwonenden, organiseren Geert Steinmeier en zijn vrouw een voorlichtingsavond voor de omwonenden in Saasveld. Dit is niet zo’n rare gedachte, als je krantenberichten over dit soort situaties een beetje hebt gevolgd.
Het is een goed georganiseerde bijeenkomst, onder leiding van makelaar Euverman. Met een glanzende presentatie van de bouwplannen. De bijbehorende koffie met krentenwegge was vast ook aanwezig.
Dan gaat er iets mis
In het plan staat een riet-gedekte woning die bijna op de rand van het kavel is geplaatst, zo ver mogelijk verwijderd van de bomen bij de Stroom Eschlaan. Voor de nodige privacy is er een hoge gemetselde muur gepland aan de kant van de straat Erve Stroomboer. Daarnaast moeten er nog een aantal grote eiken worden gekapt om een nieuwe ingang aan de oostkant van het kavel aan te leggen.
De muur en het kappen van de bomen leidt tot ontsteltenis onder de omwonenden. Ze zijn het totaal niet eens met de plannen en de avond eindigt in rumoer.
Er gaat nog meer mis voor Steinmeier
Geert Steinmeier is een soort “bedrijvendokter”, die in den lande slecht lopende bedrijven opkoopt om die weer op poten te zetten. Daarbij gaat rond 2001 iets mis en hij heeft per direct geld nodig. Dit én het feit dat de buurt het niet eens is met zijn bouwplannen brengt hem ertoe om Erve Stroomboer in de verkoop te zetten.
Onderhand zijn de oude opstallen gesloopt en het kavel wordt voor 1.150.000 gulden te koop gezet. Het blijkt een hele opgave voor de ingehuurde makelaar Euverman, om het kavel voor een dergelijk bedrag te verkopen.
Van gulden naar euro
In januari 2002 gaat ons geldstelsel over van guldens naar euro’s. Weet u nog, voor 2.20 gulden kreeg men 1 euro. Dat lijkt het bedrag te halveren, waardoor het een stuk aantrekkelijker lijkt. Niettemin staat het kavel circa 2 jaren te koop voordat het een mogelijke nieuwe eigenaar vindt. Eén van de potentiële kopers was de toenmalige directeur van stichting Avelijn. Hij had eveneens grote plannen met het kavel, maar zag er uiteindelijk van af.
Een nieuwe koper
In 1984 komt Sido Kermans, een geboren Fries, studeren aan de Technisch Hogeschool Twente in Enschede. Na het afronden van zijn studie Werktuigbouw, begint hij in 1991 bij de toenmalige UCN in Almelo.
Vanaf 1994 gaat hij aan de European Robotic Arm werken bij Fokker Space in Leiden. Hij gaat daarvoor in Leiden wonen. Hij blijft echter onder contract bij UCN en houdt om die reden ook een woning in Twente aan. In zijn verdere werkzame leven tot nu toe, blijft hij de “aerospace” trouw en vervult tegenwoordig de functie van CTO bij Aeronamic.
Hij is dus een buitenstaander voor Twentenaren, maar heeft intussen al sinds 1991 een woning in de Stroom Esch. Eerst woont hij aan de Pinksterbloem, maar verhuist in 1995 naar nieuwbouw aan de Erve Stroomboer.
In 2000 trouwt hij en samen met zijn vrouw woont hij aan de Erve Stroomboer in een twee-onder-een-kap woning. Ze zijn daarbij directe buren van Johan ten Brink. Met de komst van twee kinderen wordt het tijd voor een ruimere woning en die mag best in de straat Erve Stroomboer liggen.
Het moet toch wat anders
De wens van de familie Kermans en de verkoop van de grond van Erve Stroomboer door Geert Steinmeier brengen de plannen van de familie Kermans in een stroomversnelling. Ze kunnen de grond voor een “schappelijke prijs” kopen en besluiten de plannen van Geert Steinmeijer te wijzigen. De riet-gedekte villa, die in het eerste gewijzigde bestemmingsplan staat, zien ze niet zitten.
Dus wordt gekozen voor een ruim huis met een pannendak. Vanwege de wateroverlast bij de oude boerderij wordt de grond onder het te bouwen huis een meter opgehoogd. Het kavel blijft omgeven met de hagen die nog stammen uit de tijd van de boerderij. De hoge gemetselde muur, waar de buren zo tegen waren, verdwijnt uit de plannen.
De vroegere ingang wordt de achteringang, met het hek aan de Stroom Eschlaan. Die Stroom Eschlaan was er in 1960 nog niet. De hoofdingang komt aan de straat Erve en 63, waardoor het nummer van het pand 61A wordt. De kap van de eikenbomen, waar de buurt zo tegen was, is nu niet meer nodig. Verder wordt de plaats van de woning vijf meter opgeschoven richting het centrum van de kavel om te tegemoet te komen aan de wens van de buren.
Feitelijk heeft het huidige huis dezelfde oriëntering als de boerderij, waarbij de hoofdgevel naar Zenderen is gericht. Sinds 2002 staat hier dus een nieuw huis waar de familie Kermans nog een tijd hoopt te kunnen blijven wonen, want het is een mooi plekje onder bomen.
Bronnen
- Gesprek met Johan ten Brink en zijn vrouw Gerda Kraaijenveld
- Gesprek met en gegevens van Sido Kermans
- Internet: Google en Wikipedia
- Henk Woolderink: De hof te Borne 1206-2006/ Heemkundevereniging Bussemakerhuis Borne 2006 blz. 24 t/m 26 en 36
- De boerderijen van Hertme, H. Woolderink in: Hertme, 200 jaar parochie, redactie E.J. Gevers en anderen, 1988 blz. 9 t/m 16 Boorn & Boerschop jaargang 21 / 2011 / nummer 3 blz. 22/23 Kadastrale Atlas Overijssel 1832/ Borne en Weerselo
Foto’s Jan Blom, Marjo Kouprie, Sido Kermans
(–> naar PDF-versie van deze publicatie)
(–> naar Inhoudsopgave 2024-03)
(–> naar Boorn & Boerschop pagina)